रसुवा र नुवाकोटमा आएको भीषण बाढीले बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखा तथा भौतिक संरचनामा मात्रै क्षति पुर्याएको छैन, बैंकहरूले ठूलो रकम लगानी गरेका जलविद्युत् आयोजनासमेत प्रभावित भएका छन्। बाढी प्रभावित क्षेत्रमा सहवित्तीयकरणमार्फत लगानी रहेका १३ वटा जलविद्युत् आयोजना प्रभावित भएपछि बैंकिङ क्षेत्रको अर्बौँ रुपैयाँको कर्जा लगानी जोखिममा परेको छ।
प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढीबाट प्रभावित १३ जलविद्युत् आयोजनाको कुल उत्पादन क्षमता करिब ६७५ मेगावाट छ। ती आयोजनामा वाणिज्य तथा विकास बैंकहरूले सहवित्तीयकरणलगायत विभिन्न माध्यमबाट ठूलो परिमाणमा कर्जा लगानी गरेका छन्।
बाढीका कारण आयोजनाका पहुँचमार्ग, प्रसारण तथा विद्युत् संरचना, निर्माण सामग्री, उपकरण र अन्य भौतिक पूर्वाधारमा क्षति पुगेको अवस्थामा विद्युत् उत्पादन तथा आयोजना सञ्चालनमा समेत अवरोध आउन सक्छ। यसले परियोजनाको आम्दानी र नगद प्रवाहमा असर पार्दा बैंकको ब्याज आम्दानी तथा कर्जा असुलीमा दबाब पर्न सक्ने जोखिम छ।
जलविद्युत् आयोजनामा बैंकहरूले सामान्यतया दीर्घकालीन कर्जा लगानी गर्ने गर्छन्। आयोजनाले विद्युत् बिक्रीबाट प्राप्त गर्ने आम्दानीमार्फत कर्जा तथा ब्याज भुक्तानी गर्ने भएकाले प्राकृतिक विपत्तिका कारण निर्माण वा सञ्चालन लामो समय प्रभावित भए कर्जाको भुक्तानी तालिका समेत प्रभावित हुन सक्छ।
विशेषगरी निर्माणाधीन आयोजना लामो समय रोकिएमा निर्माण लागत बढ्ने र आयोजना सम्पन्न हुने समय लम्बिने जोखिम हुन्छ। सञ्चालनमा रहेका आयोजनामा उत्पादन अवरुद्ध भए विद्युत् बिक्रीबाट हुने आम्दानी घट्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा बैंकहरूले आवश्यकताअनुसार कर्जा पुनर्संरचना वा पुनर्तालिकीकरण गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने जानकारहरू बताउँछन्।
बैंकिङ क्षेत्रमा ५५ करोडभन्दा बढी भौतिक क्षति
बाढीबाट बैंकिङ क्षेत्रमा भएको प्रारम्भिक भौतिक क्षति मात्रै ५५ करोड १६ लाख २८ हजार रुपैयाँ बराबर रहेको अनुमान गरिएको छ। यसमध्ये कृषि विकास बैंकको त्रिशूली शाखामा सबैभन्दा ठूलो क्षति भएको बताइएको छ।
बाढीबाट बैंकका शाखा कार्यालय, उपकरण, कागजात तथा अन्य भौतिक संरचनामा क्षति पुगेपछि प्रभावित क्षेत्रमा नियमित बैंकिङ सेवा सञ्चालनमा समेत समस्या देखिएको छ।
तर बैंकिङ क्षेत्रको जोखिम शाखा कार्यालयको भौतिक क्षतिमा मात्रै सीमित छैन। प्रभावित क्षेत्रमा बैंकका शाखामार्फत ठूलो परिमाणमा निक्षेप संकलन तथा कर्जा प्रवाह भएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार करिब ४ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप र २ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँभन्दा बढी कर्जा प्रभावित शाखासँग जोडिएको छ।
यससँगै जलविद्युत् आयोजनामा बैंकहरूको रहेको ठूलो कर्जा लगानीले वित्तीय जोखिम थप बढाएको छ।
बीमा र पुनर्निर्माण महत्वपूर्ण
जलविद्युत् आयोजनामा भएको क्षतिको ठूलो हिस्सा बीमामार्फत व्यवस्थापन हुन सक्ने भए पनि बीमा दाबीको प्रक्रिया र भुक्तानीमा लाग्ने समय महत्वपूर्ण हुने देखिएको छ। आयोजना पुनर्निर्माणमा ढिलाइ भए बीमाबाट प्राप्त रकमले मात्रै तत्काल कर्जा भुक्तानीको दबाब समाधान नहुन सक्छ।
आयोजनाको वास्तविक क्षति, पुनर्निर्माण लागत, बीमा रकम, प्रवर्द्धकको वित्तीय क्षमता र विद्युत् उत्पादन पुनः सुरु हुने समय स्पष्ट भएपछि मात्रै बैंकहरूको कर्जामा पर्ने वास्तविक जोखिमको मूल्यांकन गर्न सकिनेछ।
बाढीका कारण बैंक शाखा, जलविद्युत् आयोजना र स्थानीय व्यवसाय एकैपटक प्रभावित भएकाले बैंकिङ क्षेत्रका लागि चुनौती थपिएको छ। प्रभावित ऋणीको वास्तविक क्षति मूल्यांकन गरी कर्जा व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ।
यसका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्था, जलविद्युत् आयोजना प्रवर्द्धक, बीमा कम्पनी, नियामक निकाय र सरकारबीच समन्वय आवश्यक हुने देखिन्छ।
रसुवा र नुवाकोटको बाढीले पूर्वाधार क्षेत्रमा बैंकिङ लगानी बढ्दै जाँदा प्राकृतिक विपत्तिबाट सिर्जना हुने वित्तीय जोखिम व्यवस्थापन पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको देखाएको छ। प्रभावित १३ आयोजनाको विस्तृत क्षति विवरण, पुनर्निर्माण लागत र उत्पादनमा परेको असर स्पष्ट भएपछि मात्रै बैंकिङ क्षेत्रमा परेको वास्तविक वित्तीय जोखिम निर्धारण हुने बताइएको छ।
प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्